Zoeken

Vluchtcollage

Categorie

Film

Gelukzoekers

Vluchtelingen en asielzoekers zijn een hip thema waar iedereen wel wat over te zeggen heeft. Het verbaast dan ook niet dat in de telefilms van 2018 dit thema meermaals terugkomt, alhoewel vaak slechts in een bijzin. Zo redden in Het hart van Hadiah Tromp mariniers in opleiding vier vluchtelingen van een zinkende boot op de Middellandse Zee, maar die scène is slechts een achtergrond om de uitzonderlijke moed van protagonist Hadiah te tonen – wat er met de geredde vluchtelingen gebeurt is geen onderwerp. In Gewoon Vrienden blijkt de verliefde Yad als kind uit Syrië gevlucht, maar in het heden van de film is dat eigenlijk irrelevant. Anders is het met Gelukzoekers, een absurdistische film gesitueerd in en rond een asielzoekerscentrum in Groningen.

Gelukzoekers neemt de taal waarin over vluchtelingen wordt gesproken letterlijk en gaat om de vraag of de mensen die in een Gronings AZC aankomen nu op zoek zijn naar geluk of niet. De gehoormedewerkers proberen op alle mogelijke wijzen te achterhalen of geluk een drijfveer voor de vlucht is, want zodra daarvan ook maar een vaag vermoeden is wordt de aanvraag afgewezen. Dan komt de marechaussee in de nacht om de mensen op te halen en uit te zetten. Wanneer ze komen weet je nooit, maar de dreiging is nooit ver weg. Doorgaan met het lezen van “Gelukzoekers”

The Other Side of Hope

Als verstekeling arriveert de uit Syrië gevluchtte Khaled (Sherwan Haji) op een kolenschip in de haven van Helsinki. Bedekt onder kolengruis steekt hij zijn hoofd uit een berg kolen, een wel erg letterlijke illustratie van het verhaal dat hij later vertelt bij de immigratiedienst. Hoe hij hier is gekomen, vraagt een politieagent hem. “Dat was simpel,’ antwoordt Khaled, “niemand wou me zien.” Het is het verhaal van de onzichtbare vluchteling, de vluchteling waar we maar al te graag onze blik vanaf wenden. Toch duikt de vluchteling als personage steeds weer op in fictie, zo ook recentelijk in Aki Kaurismäki’s nieuwe film The Other Side of Hope (Toivon Tuolla Puolen), waarmee hij op het filmfestival van Berlijn een Zilveren Beer won. Doorgaan met het lezen van “The Other Side of Hope”

Jungle

“For forgetting the jungle, where we become animals”
– Ibrahim.

Elk jaar financiert de publieke omroep zes films van veelbelovende filmmakers onder de vlag “One Night Stand” – sinds dit jaar heet het project “Nieuwe Film”. De films zijn dit jaar in première gegaan op het Nederlands Film Festival 2017, en elke vrijdag zendt NPO 3 één van de films uit. Op 10 november was Jungle van Hetty de Kruijf te zien. De film is vernoemd naar en gaat over het (inmiddels gebulldozerde) vluchtelingenkamp in Calais, van waaruit mannen, vrouwen en kinderen proberen in Groot Brittannië te komen. Doorgaan met het lezen van “Jungle”

Reminiscences of a Journey to Lithuania

In 1944 ontvluchtte Jonas Mekas (1922) met zijn broer Litouwen, werd echter opgepakt door de Duitsers en gedetineerd in een werkkamp in de buurt van Hamburg. Na de oorlog kwam hij terecht in een kamp voor displaced persons, studeerde enige jaren in Duitsland alvorens eind jaren ‘40 naar de Verenigde Staten te emigreren. Daar werd hij bekend als avant-garde filmmaker en dichter. In 1971 keerde hij na 25 jaar voor het eerst terug naar zijn geboortedorp in Litouwen en maakte daarover de film Reminiscences of a Journey to Lithuania (1972). Centraal in de film staat de ervaring van de displaced person die Mekas zich ook na twintig jaar in de Verenigde Staten nog steeds voelt te zijn. Wat betekent het om je thuis te verliezen? En is thuis een plaats in de werkelijkheid of slechts in de verbeelding? Doorgaan met het lezen van “Reminiscences of a Journey to Lithuania”

District 9

Het is 1982: een enorm ruimteschip verschijnt in de lucht boven Johannesburg, Zuid Afrika. Niets gebeurt. Na drie maanden besluit men vanuit de aarde het schip binnen te gaan. Aan boord bevinden zich buitenaardse wezens die het best te omschrijven zijn als kruisingen tussen mens en garnaal – ‘prawns’ heten ze in de rest van het verhaal. De wezens zijn ondervoed en ziek. Daarom wordt besloten de wezens van het schip te halen en ze naar een tijdelijk opvangkamp op de aarde te brengen, ook al zijn het er heel veel. Al snel worden er muren om het kamp gebouwd en verschijnen er militaire wachttorens. Een nieuwe sloppenwijk is geboren: District 9. Dat is het uitgangspunt van de film District 9 (2009) van de Zuid-Afrikaanse regisseur Neill Blomkamp. Centrale vraag in de film is: wat doet de mens met miljoenen hulpbehoevende vreemdelingen die uit het niets ineens voor de deur staan? Doorgaan met het lezen van “District 9”

Béla Tarr – Till the End of the World

Een naderende apocalyps. Je zou kunnen zeggen dat de naderende ondergang centraal staat het in filmwerk van de Hongaarse filmmaker Béla Tarr. Zijn films spelen zich veelal af op een regenachtig Hongaars platteland, in een laat- of postcommunistische samenleving, of in een niet nader gedefinieerd heden of verleden. We weten het niet. De personages zijn verlopen, arm, vermoeid. Ze wachten. Ze lopen, kilometers. Ze vluchten, van zichzelf, voor anderen, of voor de wereld. Het regent constant. Het waait. Overal is modder of sneeuw. De mensen zijn dronken, ze dansen, en proberen het leven het hoofd te bieden. Totdat ook dat niet meer kan. Totdat het dorp is weggewaaid, of totdat de komst van een reusachtige walvis als kermisattractie het dorp onderdompelt in chaos en vernielzucht. Totdat de ondergang komt. Doorgaan met het lezen van “Béla Tarr – Till the End of the World”

Black Girl

Black Girl (origineel: La Noire de…, 1966) is de eerste (langere) film van de Senegalese regisseur en schrijver Ousmane Sembène, en eveneens de eerste film gemaakt in sub-Sahara Afrika die ook in Europa en Noord-Amerika succes had. Sembène wordt daarom vaak genoemd als ‘de vader van de Afrikaanse cinema’ – wat die term verder ook waard mag zijn. De film vertelt in contrasterende zwart-wit-beelden het verhaal van Diouana, die door een Frans echtpaar als dienstmeisje wordt meegenomen van Dakar naar Frankrijk, om daar voor het huishouden te zorgen. Al snel begint ze het leven in Frankrijk als gevangenis te ervaren. De film is inmiddels al meer dan vijftig jaar oud, maar nog niet verouderd: de thema’s die film aansnijdt (vervreemding, uitbuiting) zijn ook tegenwoordig nog actueel. Doorgaan met het lezen van “Black Girl”

Horse Money

We zien Ventura. Hij dwaalt door ondergrondse gangen – die van catacomben plots veranderen in een modern ziekenhuis – soms gekleed in een chique overhemd, soms slechts in een rode onderbroek. Hij dwaalt door oude fabriek en sleept een oude telefoon achter zich aan. En hij is in een lange scène opgesloten in een lift met een zwijgende soldaat die tegen hem praat zonder dat zijn lippen bewegen. Het zijn slechts enkele scènes uit Horse Money (Portugese titel: Cavalo Dinheiro, 2014) – na Colossal Youth (hier al eerder besproken) de tweede film van Pedro Costa waarin de figuur Ventura centraal staat – opnieuw een poëtische film over Kaapverdische immigranten in Lissabon. Doorgaan met het lezen van “Horse Money”

Oury Jalloh

vluchtcollage-oury-jalloh

Dessau, 7 januari 2005. In een politiecel breekt brand uit, de 36-jarige Oury Jalloh uit Sierra Leone verbrandt levend. Twaalf jaar later wordt de herinnering aan deze gebeurtenis springlevend gehouden: Elk jaar wordt op 7 januari gedemonstreerd in Dessau: Oury Jalloh, das war Mord! Oury Jalloh, kein Einzelfall wordt er op de straten en het net gescandeerd. Zijn dood krijgt daarnaast steeds meer iconische waarde: Er zijn documentaires over gemaakt, verschillende liederen geschreven en de populaire krimi Tatort wijdde er een aflevering aan. Wat is er destijds gebeurd? Hoe wordt de dood van Jalloh bezongen en herdacht? Doorgaan met het lezen van “Oury Jalloh”

Colossal Youth

Achtereenvolgens gooit iemand wat kasten, een stoel en een deur uit een raam. Een vrouw met een getrokken mes vertelt het verhaal over hoe ze vroeger ging zwemmen in zee en ervan droomde nooit meer terug te komen, terwijl haar zoontje huilend op het strand zit. Daarna loopt ze langzaam achteruit terug de duisternis in. Met deze cryptische beelden begint Pedro Costa’s Colossal Youth (2006, originele titel: Juventude em marcha), een film over de bewoners van de sloppenwijk Fontaínhas in Lissabon – van wie velen verarmde Kaapverdische immigranten zijn – en die in poëtische beelden een blik werpt op een plek bevolkt met achtergebleven mensen. Doorgaan met het lezen van “Colossal Youth”

Fuocoammare

Volgens Wikipedia is het eilandje Lampedusa iets meer dan twintig vierkante kilometer groot en wonen er zo’n 6300 mensen. Het maakt deel uit van Italië, maar ligt dichter bij Tunesië, op iets meer dan honderd kilometer afstand. De bewoners zijn van oudsher vissers, maar het eiland is ook een tijdje een gevangenenkolonie geweest. Pas in 1960 kreeg het eiland een telefoonaansluiting met Sicilië en in 2013 werd Rabbit Beach, aan de zuidkant van het eiland, nog door de website Tripadvisor uitgeroepen tot beste strand ter wereld. De laatste jaren werd Lampedusa echter vooral bekend als aankomstpunt van vele vluchtelingen die met gammele bootjes de zee proberen over te steken vanuit Tunesië en Libië. Velen van moeten worden gered door de kustwacht, of overleven de overtocht niet. Degenen die het overleven worden opgevangen op het eiland, vooraleer doorgestuurd te worden naar het vasteland. De Italiaanse filmmaker Gianfranco Rosi verbleef een jaar op het eiland, en maakte in de 2016 de documentaire Fuocoammare over de bewoners van de het eiland en de vluchtelingen die er aankomen en won daarmee de Gouden Beer op het filmfestival van Berlijn. Doorgaan met het lezen van “Fuocoammare”

Dheepan

De film Dheepan van Jacques Audiard won in 2015 de Gouden Palm op het filmfestival van Cannes. De film wordt al snel een immigrantendrama genoemd, maar dat is te simpel. De film vertelt te veel verhalen om tot één kern teruggebracht te kunnen worden. Het is het verhaal van drie mensen die na een verwoestende oorlog een nieuw leven proberen op te bouwen. Het verhaal van een man die zijn verleden achter zich probeert te laten maar daar uiteindelijk niet in slaagt. Het verhaal van een door criminaliteit overheerste achterstandswijk. Een liefdesverhaal; nee, een verhaal over verlangen. Een verhaal over vluchten. Een verhaal over wraak. En uiteindelijk: een verhaal over hoop. Doorgaan met het lezen van “Dheepan”

Import/Export

De film Import/Export (2007) van de Oostenrijkse regisseur Ulrich Seidl is geen film die je gezellig met de hele familie gaat kijken. Hard, compromisloos en niet zonder ranzige details toont Seidl de verhalen van twee mensen die huis en haard verlaten op zoek naar een beter leven elders. Hoewel er aan het eind van de film een klein beetje hoop lijkt te ontstaan, is de boodschap die Seidl erin hamert toch eerder van het soort “pijn en vernedering zijn overal en het gras bij de buren is zo mogelijk nog minder groen dan thuis.” Doorgaan met het lezen van “Import/Export”

Le Havre

Films, boeken of anderszins gemedialiseerde uitingen over de recente vluchtelingenproblematiek zijn vaak nogal zwaar op de hand. Het gebeurt niet vaak dat je als vrolijker en opgewekter de mens de bioscoop verlaat of het boek dichtslaat. Dat het echter ook mogelijk is een lichtvoetige en vrolijke film te maken over dit thema, zonder daarbij de ernst van de problematiek te kort te doen of te verzanden in een irrelevante komedie of melodrama, bewijst de film Le Havre (2011) van de Finse filmmaker Aki Kaurismäki. Doorgaan met het lezen van “Le Havre”

Exit

Het wordt voorgesteld als een noodzakelijk eind van de asielketen: wanneer een asielverzoek is afgewezen, en de asielzoeker niet zelf vertrokken is, volgt gedwongen uitzetting. “Gedwongen uitzetting” betekent het gevangen zetten van mensen met het doel ze uit het land te verwijderen, niet zelden met gebruik van geweld. In 2013 werd in het kader van Telefilm een Nederlandse speelfilm hierover uitgezonden: Exit. Doorgaan met het lezen van “Exit”

De Nieuwe Wereld

Het niemandsland van Schiphol; de belofte van een nieuwe wereld, maar niet nadat je geduld op de proef is gesteld. In Telefilm De nieuwe wereld (2013) is het decor het aanmeldcentrum voor mensen die asiel aanvragen. Een enorme wachtkamer waar de tijd voortkruipt en Nederland net buiten handbereik blijft. Hoofdpersonen in dit decor: Mirte en Luc. Doorgaan met het lezen van “De Nieuwe Wereld”

Tatort ‘Schutzlos’, of: hoe het niet moet

Het is natuurlijk een sympathiek idee, aandacht schenken aan het lot van vluchtelingen in een van de meest bekeken amusementsprogramma’s op de Duitse televisie. Zo gebeurt het ook in de op 5 juli 2015 uitgezonden aflevering van Tatort – de al sinds mensenheugenis op zondagavond om 20:15u uitgezonden krimiserie. De aflevering is vast met de beste bedoelingen gemaakt, maar helaas is het verhaal nogal clichématig en bevestigt het enkel bestaande negatieve stereotypen over vluchtelingen. Doorgaan met het lezen van “Tatort ‘Schutzlos’, of: hoe het niet moet”

Samba

Frankrijk, 2014. Het leven van een man zonder verblijfspapieren in Parijs. De harde, dagelijkse praktijk van vreemdelingendetentie, wegrennen voor de politie bij een doorsnee controle, het regelen van valse papieren om te mogen werken, maar dan zo verfilmd, dat je verder wilt kijken. Doorgaan met het lezen van “Samba”

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.

Omhoog ↑