Zoeken

Vluchtcollage

Categorie

Boek

No Place to Call Home

Home should never break you in two so wherever you go you are never whole;
half of you remains where you left it, and the other half is rejected where you arrive.
You are a split half sided pendulum suspended in the air on each side.

Jean is een schooljongen; een kwajongen die met zijn vriendje James de boel op stelten zet. Hij spreekt vloeiend Engels, maar thuis wordt een mix van kiSwahili en Frans gesproken. Mami en Papa ontvluchtten Congo en kwamen naar Engeland met Jean en hun dochter Marie. Ze bouwen een leven op: Papa werkt, werkt, werkt, mama werkt ook en zorgt daarnaast voor de familie. Jean deelt zijn kamer met Tonton, een Congolese man die Mami per ongeluk op de markt tegenkwam, een dandy die nooit om vrouwen verlegen zit maar geen huis heeft om naartoe te gaan.

Dit is de wereld die J. J. Bola schept in zijn debuut No place to call home (2017). Een verhaal over een vluchtelingengezin dat haar draai probeert te vinden in een nieuw land. Jean houdt zich bezig met jongensdingen: school vindt hij vervelend, liever hangt hij rond met James en de andere jongens op straat. Mami zoekt verlossing in de Congolese kerk, een gemeenschap die in het teken staat van delen, en van angst. Regelmatig is er iemand verdwenen: gedeporteerd. Deze wereld houden Mami en Papa zorgvuldig verborgen voor hun kinderen. Jean en Marie moeten zo normaal mogelijk opgroeien. Doorgaan met het lezen van “No Place to Call Home”

Gott ist nicht schüchtern

Hamoudi en Amal zijn jonge mensen in Syrië, aan het begin van de rest van hun leven. Het is 2011 als de revolutie uitbreekt en alles anders loopt dan iedereen had gedacht. Dit is de achtergrond speelt de nieuwste roman van Olga Grjasnowa, Gott ist nicht schüchtern, die begin mei 2018 in Nederlandse vertaling verschijnt. De verhalen van Hamoudi en Amal geven een beeld van een oorlog waar de kranten al vijf jaar vol van staan, maar wat deze oorlog voor individuele mensen betekent blijft abstract. Tot je deze roman leest. Doorgaan met het lezen van “Gott ist nicht schüchtern”

The Return

Wat als je met je gezin bent gevlucht uit het land waar je geboren bent, je jarenlang niet terug kunt keren omdat je vader een vooraanstaand leider van de oppositie is? Wat als je vader jaren geleden is ontvoerd, de tekenen van leven zijn gestopt, maar je niet weet wat er met hem is gebeurd? Wat als de revolutie de gevreesde dictator in je geboorteland na een jarenlang schrikbewind afzet en je eindelijk weer voet op bekende grond kan zetten?

The Return. Fathers, sons and the land between (2016) van de Libische schrijver Hisham Matar draait om deze vragen. Gesitueerd in maart 2012, een half jaar nadat de dictatuur van Qadaffi in Libië omver is geworpen, kan Hisham terugkeren naar het land wat hij met zijn vader, moeder en broer in 1979 ontvluchtte. Zijn vader, Jaballa Matar, bleef ook buiten Libië politiek actief en werd in 1990 in Caïro gekidnapt. De Egyptische veiligheidsdiensten wilden doen geloven dat zij Jaballa hadden, maar enkele jaren later arriveren er enkele brieven vanuit de beruchte Abu Salim gevangenis in Tripoli. Jaballa zit gevangen in de hel, samen met twee ooms, twee neven en nog meer mensen die zich tegen de dictatuur van Qadaffi keerden.

Wat er tijdens het regime van Qadaffi precies in Libië is gebeurd, evenals hoe de Italiaanse kolonisatie het land heeft getekend, is grotendeels in vergetelheid geraakt. The Return is alleen daarom al een waardevol tijddocument: minutieus beschrijft Matar hoe de mensen in Libië worden onderdrukt, politieke tegenstanders aan de vreselijkste martelingen worden onderworpen en duizenden mensen naamloos worden geëxecuteerd. Doorgaan met het lezen van “The Return”

A Distant Shore

England has changed. These days it’s difficult to tell who’s from around here and who’s not. Who belongs and who’s strange. It’s disturbing. It doesn’t feel right.

Met deze woorden begint de roman A distant shore van Caryl Phillips, die in 2003 werd gepubliceerd. Het is een roman waarin de verhalen van de gepensioneerde lerares Dorothy en de buurtbewaker Solomon elkaar kruisen. Solomon is gevlucht uit een niet nader genoemd land in Afrika, in de veiligheid van het kleinstedelijke Engeland ontmoeten zij elkaar en leer je hun verhalen kennen. Doorgaan met het lezen van “A Distant Shore”

Nach der Flucht

Nichts an der Flucht ist flüchtig. Sie stülpt sich über das Leben und gibt es nie wieder frei.
– Ilija Trojanow.

Niets aan de vlucht is vluchtig. Ze stulpt over het leven uit en geeft het nooit meer vrij”. Het is het tweede aforisme uit de bundel Nach der Flucht (2017) van Ilija Trojanow. Een boek – zelf noemt hij het een essay – waarin in kortere of langere stukken tekst wordt geschreven over vluchten, aankomen, teruggaan, de taal en het zijn als vluchteling.

Der Flüchtling ist meist Objekt. Ein Problem, das gelöst werden muss.
Eine Zahl. Ein Kostenpunkt. Ein Punkt. Nie een Komma. […]
Es gibt ein Leben nach der Flucht. Doch die Flucht wirkt fort, ein Leben lang. (p. 9)
De vluchteling is meestal object. Een probleem, dat opgelost moet worden.
Een getal. Een kostenpost. Een punt. Nooit een komma. […]
Er is een leven na de vlucht. Maar de vlucht werkt door, een leven lang.

Dit zijn de zinnen uit Nach der Flucht waarmee Trojanow opent. Slechts object is de vluchteling echter geenszins; door de ogen van iemand die gevlucht is wordt een klein meesterwerk geschreven. Doorgaan met het lezen van “Nach der Flucht”

Exit West

In a city swollen by refugees but still mostly at peace, or at least not yet openly at war, a young man met a young woman in a classroom and did not speak to her. (p. 3) Met deze woorden begint de roman Exit West (2017) van Mohsin Hamid (1971). In een niet nader genoemd land leren de terughoudende Saeed en vrijgevochten Nadia elkaar kennen en worden verliefd; tegen een achtergrond van een broeiende oorlog ontspint zich vervolgens hun liefdesverhaal, waarin vluchten een leitmotiv wordt. Doorgaan met het lezen van “Exit West”

The Refugees

Zowel in 1954 als in 1975 sloegen de ouders van de Vietnamees-Amerikaanse schrijver Viet Thanh Nguyen op de vlucht. Eerst van Noord-Vietnam naar Zuid-Vietnam, maar toen ook daar het geweld om zich heen sloeg, vluchtten ze opnieuw om uiteindelijk in de Verenigde Staten veiligheid te vinden. Ze vluchtten met hun twee zoons, Thanh Nguyen slechts vier jaar oud. Eén ging naar Harvard, de ander naar de Universiteit van California en werd een beroemd auteur.

Viet Thanh Nguyen onderzoekt als professor English and American Studies and Ethnicity onder andere de Vietnamoorlog en publiceert hier veel over, maar daarnaast schrijft hij fictie. Voor zijn debuutroman The Sympathizer (2015) won hij de Pulitzer Prijs. Zijn korte verhalen zijn onlangs verzameld in de bundel The Refugees (2017) met als opdracht “for all refugees, everywhere”. Doorgaan met het lezen van “The Refugees”

A Seventh Man

Een man verlaat huis en haard om in een ver buitenland te gaan werken. Hij kent daar niemand, spreekt de taal niet en wordt vanwege zijn herkomst vaak gezien als tweederangsburger. Het werk dat hij zal gaan verrichten is zware lichamelijke arbeid, niet zelden gevaarlijk en bovendien onderbetaald. Het is werk dat de lokale bevolking niet wil doen. Hij slaapt met met meerdere lotgenoten in een barak, of in een klein flatje. Vrije tijd heeft hij nauwelijks, en hoe hij die moet invullen in het vreemde land weet hij niet. Het geld dat hij verdient stuurt hij terug zijn familie, in de hoop er ooit een huis mee te kunnen bouwen of een winkeltje mee te beginnen. Jaarlijks keert hij een maand terug naar huis, in de hoop ooit voorgoed terug te kunnen komen. Ondertussen kan hij slechts dromen – en werken, heel hard werken. Het is de ervaring van menig arbeidsmigrant. Waarom doet iemand zoiets? Doorgaan met het lezen van “A Seventh Man”

Re|Fuse Magazine

Een glossy, glimmende pagina’s, onbegrijpelijke mode, artistieke foto’s en wat stukjes tekst. Re|Fuse Magazine is echter geen gewone glossy; het is een project van Olfa Ben Ali waarin vluchtelingen centraal staan. Een interview met Ai Weiwei, een foto-serie met neppiraten uit Somalië, gebruiksvoorwerpen gevonden in de Egeïsche zee, ingewikkelde tent-mode en een topmodel in een zilveren warmtedeken; Re|Fuse Magazine heeft het allemaal – en meer. Doorgaan met het lezen van “Re|Fuse Magazine”

Asylum

Boeken, documentaires, films en muziek waarin vluchte(linge)n een rol spelen kwamen hier al voorbij, maar poëzie werd nog niet besproken. Ten onrechte, want het volgende gedicht van Mehmet al Assad is meer dan de moeite waard:

Asylum
Will you please observe through the wire
I am sewing my feet together
They have walked about as far
as they ever need to go.

Will you further observe
through the wire
I am sewing my heart together
It is so full of
the ashes of my days
it will not hold any more.

Through the wire
one last time
please observe
I am sewing my lips together
that which you are denying us
we should never have
had to ask for. Doorgaan met het lezen van “Asylum”

De Kok

Een erotische cateringservice tegen de achtergrond van de economische crisis en stiekeme wapendeals om de Tamiltijgers te financieren: in Der Koch (2010, vertaald als De Kok) van de Zwitserse auteur Martin Suter komt het allemaal samen. Een misdaadroman die flirt met de toenmalige actualiteit en een tipje van de sluier oplicht die het gewapende conflict in Sri Lanka bedekt: een onverwachte mogelijkheid om verder te lezen. Doorgaan met het lezen van “De Kok”

Ghana Must Go

Een vader overlijdt, zijn ex-vrouw en kinderen komen bij elkaar om hem te begraven. Een familieroman die zich afspeelt in (en tussen) Ghana en Amerika, met de rest van de wereld binnen handbereik. Een internationale, kleinburgerlijke tragedie waarmee Taiye Selasi in 2013 roemrijk debuteerde. Doorgaan met het lezen van “Ghana Must Go”

All Our Names

Liefde, passie, romantiek en complexe relaties. In All Our Names (vertaald als Al onze namen) van Dinaw Mengestu vind je het allemaal. Deze roman uit 2014 gaat over Isaac en Helen. Isaac is gevlucht uit Oeganda, Helen is zijn maatschappelijk werker; voeg seksuele spanning uitlopend in een relatie toe en voilà: een roman is geboren. Maar dit is geen clichématig verhaal over hoe verboden en ingewikkeld de relatie is: Mengestu heeft meer te bieden. Doorgaan met het lezen van “All Our Names”

A Man of Good Hope

Hartje zomer, vakantieplannen worden uitgevoerd. Reizen naar verre oorden, of misschien iets minder ver, maar in elk geval even er tussenuit, lekker weg, de wereld zien. Asad heeft de wereld ook gezien. Niet omdat hij er even tussenuit wilde, maar omdat hij zijn leven wilde redden. Zijn indrukwekkende reis is opgeschreven door Jonny Steinberg. Lees het verhaal van een man van goede hoop. Doorgaan met het lezen van “A Man of Good Hope”

City of Thorns

Opvang in de regio” is een populair antwoord op de vraag wat ‘we’ toch moeten met ‘al die vluchtelingen’. Mensen kunnen in buurlanden in kampen wonen, dan hoeven ze niet helemaal naar Europa te komen en zijn ze ook gewoon nog in dezelfde cultuur – wel zo handig. Maar hoe ziet opvang in de regio er eigenlijk uit? Ben Rawlence onderzoekt deze vraag in Dadaab, een vluchtelingenkamp in Kenia vlakbij de grens met Somalië in zijn boek City of Thorns. Nine Lives in the World’s Largest Refugee Camp (2016). Doorgaan met het lezen van “City of Thorns”

Gehen, ging, gegangen

Wenn man ein Fremder wird, sagt Awad, hat man keine Wahl mehr. Man weiß nicht, wohin. Man weiß nichts mehr. Ich kann mich selbst nicht mehr sehen, das Kind, das ich war. (80)

Als je een vreemde wordt, dan heb je geen keus meer. Deze woorden van Awad hoort de gepensioneerde Richard in de nieuwe roman van Jenny Erpenbeck. Richard doceerde aan de universiteit, hij bestudeerde literatuur, de kunst van het vertellen van verhalen. Na zijn pensioen is hij op zoek naar een nieuw doel in zijn leven. Nieuwe verhalen om te vertellen. De verhalen van Awad, Osarobo, Tristan, Rufu, Apoll, Raschid en vele anderen. De verhalen van donkere mannen, zwarte mannen, de verhalen van vreemdelingen. Doorgaan met het lezen van “Gehen, ging, gegangen”

Hoop

“You should go to Africa maybe, where love never dies; it’s like a fairy tale.”

Het verhaal is snel genoeg verteld: meisje verhuist om te studeren naar een andere stad, in een ander land zelfs. Kan daar moeilijk aarden. Wordt verliefd op jongen. Oorlog breekt uit, meisje vlucht terug naar haar thuisland. Jongen vlucht haar na een jaar achterna. Jongen kan daar eveneens moeilijk aarden. Wordt gedwongen verder te vluchten wanneer de politie vluchtelingen zonder papieren begint op te pakken. Einde. Doorgaan met het lezen van “Hoop”

Wat is de wat

Alweer tien jaar geleden schreef Dave Eggers de roman Wat is de Wat. Het is het gefictionaliseerde levensverhaal van Valentino Achak Deng, een jongen uit Zuid-Soedan die uit zijn dorp wegvlucht wanneer mannen op paarden het platbranden en iedereen die ze te pakken kunnen krijgen vermoorden. Achak zal nooit meer in zijn dorp terugkeren, hij sluit zich aan bij groepen jongens die op weg zijn naar veiligheid. Dagen-, weken-, maandenlang lopen ze richting Ethiopië, onderweg worden jongens opgegeten door leeuwen, worden ze aangevallen door het regeringsleger, sommige jongens besluiten even te rusten, om niet meer op te staan. Maar niet Achak, hij loopt door. Doorgaan met het lezen van “Wat is de wat”

Hoe ik talent voor het leven kreeg

Stel je een gebouw voor vol wachtende mensen, tussen wie jij moet leven. Op een station of bij een bushalte met een paar mensen zal je je binnen een kwartier al onrustig voelen en om je heen kijken naar die mensen, die ook onrustig om zich heen of naar hun horloge kijken. Die situatie, maar dan met een paar honderd mensen en jarenlang. Niet wachtend op een bus of een trein, maar om je leven te beginnen. (p. 315) Doorgaan met het lezen van “Hoe ik talent voor het leven kreeg”

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑