Vluchtelingen en asielzoekers zijn een hip thema waar iedereen wel wat over te zeggen heeft. Het verbaast dan ook niet dat in de telefilms van 2018 dit thema meermaals terugkomt, alhoewel vaak slechts in een bijzin. Zo redden in Het hart van Hadiah Tromp mariniers in opleiding vier vluchtelingen van een zinkende boot op de Middellandse Zee, maar die scène is slechts een achtergrond om de uitzonderlijke moed van protagonist Hadiah te tonen – wat er met de geredde vluchtelingen gebeurt is geen onderwerp. In Gewoon Vrienden blijkt de verliefde Yad als kind uit Syrië gevlucht, maar in het heden van de film is dat eigenlijk irrelevant. Anders is het met Gelukzoekers, een absurdistische film gesitueerd in en rond een asielzoekerscentrum in Groningen.

Gelukzoekers neemt de taal waarin over vluchtelingen wordt gesproken letterlijk en gaat om de vraag of de mensen die in een Gronings AZC aankomen nu op zoek zijn naar geluk of niet. De gehoormedewerkers proberen op alle mogelijke wijzen te achterhalen of geluk een drijfveer voor de vlucht is, want zodra daarvan ook maar een vaag vermoeden is wordt de aanvraag afgewezen. Dan komt de marechaussee in de nacht om de mensen op te halen en uit te zetten. Wanneer ze komen weet je nooit, maar de dreiging is nooit ver weg.

De film toont aan de ene kant een centrum vol potentiële gelukzoekers, en aan de andere kant een leeglopend Gronings dorp dat langzaam letterlijk in elkaar zakt door de vele aardbevingen ten gevolge van de gaswinning. Huizen staan op instorten, jongeren vertrekken, er is steeds minder werk. Harko en zijn vrienden vormen het middelpunt van deze wereld: verveelde jongens die rotbaantjes hebben bij boeren die tegen een faillissement aanzitten, die hun meisjes zien vertrekken en hun frustratie uitleven op de gelukzoekers. Het hele geijkte repertoire passeert de revue: mensen naroepen, varkenskoppen aan de poort hangen, een brandbom – alles zo knullig gedaan dat slechts het absurde van de acties over blijft.

Waar Harko en zijn vrienden voor de rauwe onvrede staan, belichamen Faiza en haar vriendinnen een andere kant van het verhaal. De asielaanvraag van Faiza’s vader is afgewezen omdat de ambtenaren niet geloven dat hij dezelfde man is als op een foto in Syrië. Zijn oren wijken af, en de ambtenaren onderzoeken minutieus of hij inderdaad een operatie heeft gehad – het beeld van de vader liggend op een operatietafel, twee ambtenaren gebogen over zijn oren, is goud waard. Bovendien lacht de vader helemaal niet zoals op de foto, hoe kan dat? – een strikvraag, want lachen kan duiden op geluk, en dat mag de Syriër hier echt niet vinden, dan is hij geen echte vluchteling. Ondertussen traint Faiza haar hardloopskills, omdat er misschien een talentscout langskomt, een ander ticket uit de eindeloze bureaucratie en tot de Nederlandse maatschappij, want als je gescout wordt, mag je blijven. Samen met andere meiden rent ze eindeloos door het Groningse landschap. De scout komt niet, de marechaussee daarentegen wel, tot alleen Faiza nog over is.

Harko en Faiza ontmoeten elkaar wanneer zij langs de opgeheven bushalte rent waar Harko en zijn vrienden liters bier hebben gezopen en de hele nacht hebben afgegeven op de wereld. Harko is midden op straat out gegaan en ligt in zijn eigen kots zijn roes uit te slapen. Faiza en haar vriendin trekken hem net op tijd van de weg: een seconde later raast een auto voorbij. De meiden maken stiekem foto’s met de bewusteloze Harko, het zaadje voor contact is gelegd. Hoewel Harko eerst beschaamd, boos en afwijzend is tegenover Faiza, wordt hij langzaam milder, tot de liefde onvermijdelijk opbloeit.

Gelukzoekers is echter geen liefdesverhaal. Het is een opeenstapeling van scènes die precies de vinger op de zere plek leggen. Op een originele manier wordt een huidig en zeer dominant verhaal over asielzoekers als gelukzoekers getoond, waarbij de maatschappelijke achtergrond van een steeds sterker verwaarloosd en leeglopend platteland niet wordt vergeten. De juf die geen werk meer heeft en nu als vrijwilliger ballonnen opblaast in het AZC. De bewakers die zich eindeloos vervelen en commentaar geven op alle scènes die zij via de monitors zien binnenkomen. Harko probeert een slaatje te slaan uit het centrum en komt er kaas verkopen “echt halal”, al heeft hij geen idee wat dat is.

Het is mooi hoe de verhalen tegen het eind toe samen komen en de schijnbare tegenstellingen tussen de mensen van het dorp en de mensen van het centrum verdwijnen wanneer het er écht op aan komt. Het absurdistische randje plaatst de film op een verfrissende afstand die je doet lachen om de idiotie en de absurde regels van de getoonde wereld, die helaas wel degelijk bestaat.

Verder kijken:

Gelukzoekers. (2018) 89 Minuten

https://www.npo.nl/gelukzoekers/28-02-2018/VPWON_1282492

Advertenties