Meine Haare sind Schuld
meine Hautfarbe auch
sie glauben dass jeder klaut
oder Drogen verkauft
immer sind wir auf dem Titelblatt
wann hört das auf
du kannst machen was du willst
es heißt Ausländer Raus

***

Mijn haren zijn schuldig
mijn huidskleur ook
ze geloven dat iedereen steelt
of drugs verkoopt
altijd zijn we op de voorpagina
wanneer houdt het op
je kunt doen wat je wilt
het is altijd: Buitenlanders weg

Muziek is een middel om de mooie dingen van het leven te bezingen, maar ook om kritiek op de maatschappij te formuleren. De Duitse rapscene kent een aardig reservoir aan (jonge) rappers die zich tegen racisme, discriminatie en vreemdelingenhaat uitlaten. Hayat en Matondo zijn twee van deze rappers; zes jaar geleden braken ze door met het nummer “Kaputte Welt” (2012). Hayat is dan 11 jaar oud, Matondo 17. Ze rappen over gelijkheid, over oorlog en over tolerantie:

Diese kaputte Welt
Sie macht uns krank
wir wollen raus
aber leider sind wir hier gefangen
wo ist den Ausweg?
Ich finde leider kein

***

Deze kapotte wereld
ze maakt ons ziek
we willen eruit
maar helaas zijn we hier gevangen
waar is de uitweg?
ik vind er helaas geen

Hayat is kind van Turkse gastarbeiders, Matondo is als kind uit Congo gevlucht. In hun muziek heeft hun achtergrond als migrant en vluchteling een duidelijke plek, zoals de eerste regels uit “Kaputte Welt” laten zien. In “Ausländer Raus” (2013) beklagen de jongens hoe ze als buitenlander blijven worden behandeld. De politie houdt ze staande, discriminatie is aan de orde van de dag, en dat alleen maar omdat ze er anders uitzien. Ze zullen wel drugs verkopen, stelen of iets anders doen wat niet mag. In media wordt breed uitgemeten wanneer een buitenlander iets heeft uitgevreten, iets dat vervolgens afspiegelt op alle andere buitenlanders, want uiteindelijk is het één pot nat.

Zowel Hayat als Matondo nemen geen blad voor de mond als het aankomt op de huidige stand van de wereld. Met name Matondo ontwikkelt in zijn solonummers een duidelijke politieke stem en gaat moeilijke onderwerpen niet uit de weg. Hij wijdde een nummer aan de moord op Oury Jalloh, schreef “Schau nicht Weg”, over Johnny K. die in 2014 op Berlin Alexanderplatz in elkaar werd geslagen door een groep jongeren en overleed, en met “Spuren der Kolonialzeit” (2017) plaats hij zich in een discours dat aandacht vraagt voor het koloniale verleden van en in Duitsland/Europa/het Westen.

In 2015, wanneer bondskanselier Merkel de befaamde (of inmiddels beruchte?) woorden “Wir schaffen das” uitspreekt, mengt Matondo zich ook in het debat over vluchtelingen met “Kein Mensch ist illegal” (2015). Geen mens is illegaal, het is een bekende slogan die tijdens vele demonstraties in Duitsland en elders in de wereld wordt gebezigd, waarmee wordt gedemonstreerd tegen het illegaliseren van mensen die asiel vragen. Een afgewezen asielaanvraag resulteert wanneer de asielzoeker niet kan of wil vertrekken, in een status als illegaal in Europa, een status die opsluiting in vreemdelingendetentie en het afnemen van vele basisrechten zoals het recht op eten en onderdak rechtvaardigt.

Matondo rapt over het racisme in Duitsland, over hoe zwarte mensen worden gediscrimineerd, maar ook over hoe je als vluchteling in een asielzoekerscentrum wordt neergezet, niet mag werken, niet naar school mag en eindeloos moet wachten op een besluit. Hij roept de luisteraars op om de ogen niet langer te sluiten voor wat er gebeurt:

Wir müssen endlich diese Wahrheit ins Augen sehen
gegen dieses System müssen wir etwas unternehmen
kein Mensch ist illegal
Europa macht die Grenzen auf
Bleiberecht für allen
wir gehen auf die Strasse, kämpfen laut
***
we moeten eindelijk deze waarheid in de ogen schouwen
tegen dit systeem moeten we wat ondernemen
geen mens is illegaal
Europa open je grenzen
verblijfsrecht voor allen
we gaan de straat op en vechten luidkeels

Zijn beschrijving van de vluchteling resoneert met wat Typhoon een decennium eerder zong: dit zijn mensen zoals jij en ik, die niets anders willen dan zorgen voor hun familie, werken om wat geld te verdienen en in waarde leven. Uiteindelijk is de vraag waarom mensen vluchten. Hier is Matondo heel duidelijk over:

Sie mussten aus ihren Heimat flüchten
warum muss so was sein?
Ich glaube, jeder von ihnen würde gerne in seinen Heimat bleiben
keiner geht freiwillig von sein Zuhause
so was will man doch meiden
aber leider können sie dort kein richtiges Leben führen
weil sie da Gewalt, Verfolgung und Unterdrückung fühlen
Geld hier ist daran Schuld
Kriege sind daran Schuld
***
Ze moesten uit hun thuisland vluchten
waarom moet zoiets gebeuren?
Ik geloof, ieder van hen zou graag in zijn thuisland blijven
niemand gaat vrijwillig weg van zijn thuis
zoiets wil je doch vermijden
maar helaas kunnen ze daar geen goed leven leiden
omdat ze daar geweld, vervolging en onderdrukking voelen
geld is daaraan schuldig
oorlog is daaraan schuldig

Doordat Matondo rap als medium kiest bereikt hij een groot en jong publiek dat wellicht weinig opheeft met kranten en mainstream media. Hij stelt telkens opnieuw vragen over ongemakkelijke situaties in de samenleving waarin hij zichzelf bevindt. Muziek is een duidelijk middel om mensen wakker te schudden, te activeren en hopelijk de wereld te veranderen. Want waarom zoveel haat en verdeeldheid, als uiteindelijk iedereen in vrede wilt leven?

Luister verder:

Hayat und Matondo. “Diese kaputte Welt”(2012)

Hayat und Matondo. “Ausländer Raus” (2013)

Matondo. “Kein Mensch ist illegal” (2015).

Matondo. “Oury Jalloh” (2015)

Matondo. “Schau nicht weg (R.I.P. Johnny K).” (2015)

Matondo. “Spuren der Kolonialzeit” (2017)