Het wordt voorgesteld als een noodzakelijk eind van de asielketen: wanneer een asielverzoek is afgewezen, en de asielzoeker niet zelf vertrokken is, volgt gedwongen uitzetting. “Gedwongen uitzetting” betekent het gevangen zetten van mensen met het doel ze uit het land te verwijderen, niet zelden met gebruik van geweld. In 2013 werd in het kader van Telefilm een Nederlandse speelfilm hierover uitgezonden: Exit.

Exit gaat over de uitzetting van Amadou, een jongeman uit Guinee, die naar Nederland is gekomen als kleine jongen. Hij gaat naar school, dolt wat met de andere mensen in het asielzoekerscentrum en wordt in vijf minuten neergezet als een sympathieke, vrolijke knul waar niets mis mee is. Dan slaat de sfeer om: hij krijgt een pak papier bij het wekelijkse melden in het asielzoekerscentrum. Iedereen weet wat dat betekent: Amadou moet weg.

Met Amadou worden nog 24 mensen uitgezet: 15 mensen uit Nigeria en negen uit Guinee. De deportatie naar Guinee is een beetje spannend, zo merken de jolige uitzetmedewerkers in het voorbereidend overleg op, want Nederland heeft helemaal geen overeenkomst met Guinee. Ze werken samen met België om de vijf mannen uit te zetten, maar alles zal volgens plan gaan. Volgens plan worden de mannen volledig gestript en in een arrestantenbusje gestopt. Volgens plan wordt een vader van zijn vrouw en kind gescheiden. Volgens plan worden ze van het uitzetcentrum naar het vliegveld in België gereden.

Maar de mannen zijn niet van plan zich volgens plan te laten deporteren. Het is de vader die net van zijn vrouw is gescheiden die het voortouw neemt: ze zullen niet in het vliegtuig stappen. Door het raampje zien ze een haag van vervaarlijk ogende mannen die hen het vliegtuig in moeten krijgen. Individuen die zich verzetten worden gekneveld en naar binnen gedragen, zonder zich nog verder te kunnen verzetten. De vijf laatste mannen lijken mee te werken, maar dan komt de vader in opstand en begint strijd die eigenlijk allang verloren is.

Zoals het Telefilms betaamt spreekt Exit een maatschappelijk thema aan dat bekeken dient te worden. Boris Pavel Conen regisseert een dramatisch verhaal waarin de werelden van de mensen die worden gedeporteerd worden gecontrasteerd met de stress die de deportatie bij de uitzetters veroorzaakt. Daarnaast is Amadou’s persoonlijke verhaal door de film verweven, de reden van zijn vlucht uit Guinee, het geweld dat hij heeft meegemaakt, maar ook de asielprocedure en de gehoren die hij als kind onderging, en die hebben geleid tot een beslissing op zijn asielaanvraag.

De film staat zich voor gebaseerd te zijn op waargebeurde feiten. Het radioprogramma Argos heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar een uitzetting naar Guinee via België in de nacht van 7 op 8 september 2004, een verhaal dat zeer op het drama in Exit lijkt. Dit verhaal staat niet op zichzelf, maar verzet tegen uitzetting komt weinig in het nieuws. Het liefst doen we alsof dit geweld in het geheel niet bestaat.

Gedwongen uitzetting is alleen mogelijk wanneer iemand een geldig reisdocument heeft, danwel een zogenaamd laissez passer krijgt van zijn ambassade. Nieuwsuur en Zembla onderzochten hoe de deportatiedienst DT&V betrokken lijkt in omkoping en corruptie om mensen uit te zetten, in dit geval naar Guinee. De staat ontkende destijds uiteraard elke vorm van omkoping: hier en hier.

In een recent plan van de Europese Commissie echter wordt voorgesteld om landen die niet meewerken aan het terugnemen van “hun” burgers te straffen: “De Europese Commissie wil landen in Afrika en het Midden-Oosten straffen als ze niet meewerken hun kansloze migranten in Europa terug te nemen. Het gaat om financiële sancties (minder ontwikkelingshulp), maar ook het terugdraaien van handelsvoordelen, de stopzetting van studentenuitwisselingen en het weer invoeren van visabeperkingen behoren tot de mogelijkheden.” schrijft de Volkskrant op 7 juni 2016.

Geen stiekeme omkoping meer, maar openlijke koehandel met mensen. Is dat de wereld waar we in leven? Rechtvaardigt een dergelijke regeling het uitzetbeleid dat Nederland hanteert? Het geweld dat wordt gebruikt wanneer mensen niet mee werken aan hun uitzetting? Hebben Amadou en de vier anderen uit Exit inderdaad “gegokt en verloren”, zoals een uitzetmedewerker hen toebijt? Wie bepaalt wie er wint? En wat gebeurt er met de verliezer?

Exit werd vertoond bij Amnesty International’s Filmfestival Movies that Matter en is onderscheiden met een Gouden Kalf. Zelf verderkijken? http://www.vpro.nl/speel.NCRV_1602197.html

 

Advertenties