In theorie is het zo makkelijk: wordt je asielaanvraag afgewezen? Dan moet je weg. Je kunt in beroep bij de rechtbank, maar die procedures lopen zelden op een positief besluit uit. Zegt ook de hoogste rechter “nee”, dan ben je uitgeprocedeerd en moet je echt weg. Maar wat als je niet weg kan? Mr. Bogaers verwoordt het in de documentaire Outlawed als volgt: “Wat gebeurt er nu als je uitgeprocedeerd bent? Wat betekent dat voor een persoon? Dat is heel eenvoudig de straat. Mensen komen op straat te staan en worden geacht van de lucht en van de zon te leven. Geen onderdak, geen kleding, geen medische verzorging, geen enkel recht. En vogelvrij.”

Weg betekent weg uit Nederland, door het Europese Dublin verordening weg uit Europa. Weg betekent daardoor in de praktijk terug naar het land waar je vandaan komt. Om uiteenlopende redenen is het voor sommige mensen niet mogelijk weg te gaan: het is te gevaarlijk om terug te keren, ambassades geloven niet dat mensen hun onderdaan zijn, ambassades geven geen reispapieren, etc. Toch krijgen deze mensen geen toegang tot opvang in Nederland, een resultaat van het Koppelingsbeginsel uit 1998. Expliciet worden mensen zonder verblijfsvergunning door de wet uitgesloten van sociale voorzieningen, en dat betekent dus, zoals mr. Bogaers het zegt, “leven van de lucht en van de zon”.

Sinds september 2012 verenigen mensen die op deze manier worden uitgesloten zich in vluchtelingencollectief Wij Zijn Hier. Ze proberen hun onmogelijke positie zichtbaar te maken en snijden het probleem van de totale uitsluiting van mensen aan. Ze mogen bijvoorbeeld niet werken, mogen niet naar school, kunnen alleen naar het ziekenhuis als het levensbedreigend is en ze krijgen geen toegang tot opvang. Wij Zijn Hier laat zien hoe dit een schending van mensenrechten is, en wordt daarin gesteund door gezaghebbende organisaties als Amnesty International en het College voor de Rechten van de Mens.

Zeven studenten van de Universiteit Utrecht proberen deze complexe situatie inzichtelijk te maken in de documentaire Outlawed (Mei 2014). Door middel van interviews met mensen van Wij Zijn Hier, met Amnesty, met advocaten, maar ook met de gemeente Amsterdam wordt de wereld zichtbaar die totale uitsluiting van mensen mogelijk maakt. De montage van de interviews zorgt daarbij voor een dialoog tussen de verschillende actoren, een dialoog die in de werkelijke wereld haast niet plaats lijkt te hebben.

Outlawed slaagt erin helder uit te leggen wat de situatie is waar Wij Zijn Hier aandacht voor vraagt, en is daarmee een waardevolle bron om inzicht te krijgen in de huidige asielpolitiek. Maar daar houdt de documentaire niet op, de dagelijkse realiteit wordt namelijk eveneens zichtbaar gemaakt, onder andere door te filmen in de locaties waar Wij Zijn Hier op dat moment woont. Outlawed geeft zichtbaarheid aan een wereld die vaak verborgen blijft, alsof mensen die je niet ziet, er ook niet zijn.

Advertenties